Artykuł
Umożliwianie uczniom, by korzystali wzajemnie ze swojej wiedzy i umiejętności.
Zasobami edukacyjnymi mogą być wszelkie dostępne źródła wiedzy zgromadzone w postaci materialnej i wirtualnej oraz środowisko, w którym się uczymy. W edukacji szkolnej można wykorzystywać je wszystkie. Ważnym źródłem wiedzy są nauczyciele, którzy chętnie dzielą się nią z uczniami, natomiast często niedocenianym źródłem wiedzy są uczniowie.
Uczenie się we współpracy
U podstaw strategii umożliwiania uczniom, by korzystali wzajemnie ze swojej wiedzy i umiejętności leży założenie mówiące o tym, że uczenie się jest procesem społecznym i zachodzi w interakcjach między ludźmi. Efektywność uczenia się we współpracy potwierdzają trzydziestoletnie badania, których przegląd przedstawił RE Slavin. Istnieje też przekonanie, że najlepiej uczymy się ucząc innych (Seneka). Richard Feynman, który słynął z umiejętności dydaktycznych uważał, że wyjaśnianie komuś wiedzy sprawia, że sami ją lepiej rozumiemy, a umiejętność wyjaśnienia teorii prostymi słowami jest dowodem na jej rozumienie.
Kiedy uczniowie uczą się we współpracy?
Nauczyciele, którzy są świadomi szans, jakie niesie uczenie się razem z innymi, stwarzają uczniom różne okazje do wzajemnego nauczania. Mogą to być np:
- poszukiwanie w parach odpowiedzi na zadane pytanie, wyjaśnianie poleceń, dociekanie na czym polega błąd, tłumaczenie i wykonanie zadań, układanie pytań i zadań a nawet pisanie kartkówki lub sprawdzianu bez stopni,
- praca w grupach nad zadaniem, problemem, tworzenie gier dydaktycznych, realizacja zespołowego projektu,
- grupy eksperckie (znane także pod nazwami układanka, puzzle, JIGSAW), w których uczniowie najpierw pozyskują “wiedzę ekspercką” i przygotowują się do przekazania jej innym, a następnie dzielą się swoją wiedzą z inną grupą uczniów i korzystają z tego, czego uczą ich koleżanki i koledzy,
- przekazywanie informacji zwrotnej koleżeńskiej.
Wpływ wzajemnego nauczania na proces uczenia się
W każdym z tych przypadków do wyjaśnienia czegoś/nauczenia kogoś innego potrzebne jest przywołanie własnej wiedzy, przetworzenie i połączenie jej z nową, zwerbalizowanie myśli i nierzadko wizualne ich zakodowanie oraz uporządkowanie, aby móc przedstawić zagadnienie w sposób zrozumiały. Stąd tak duży wpływ wzajemnego nauczania na proces uczenia się.
W wielu przypadkach wzajemne wyjaśnienia uczniów lepiej trafiają do nich niż wykłady nauczyciela. Dzieje się tak ze względu na prosty język przekazu i podobny sposób rozumowania trafiający w najbliższy obszar rozwoju rówieśnika. Warto jednak zawsze pamiętać o tym, aby weryfikować wiedzę, którą uczniowie dzielą się między sobą i wyjaśniać ewentualne nieścisłości, rozwiewać wątpliwości, pomagać korygować błędy i przeciwdziałać iluzji wiedzy, która ma miejsce wówczas, gdy uczeń nie wie, co wie i nie wie, czego nie wie. Uczenie się uczniów wzajemnie od siebie potrzebuje informacji zwrotnej nauczyciela dotyczącej procesu i efektów.
Źródło: Slavin Robert E., Cooperative learning in elementary schools, 2014, Johns Hopkins University, https://www.researchgate.net/publication/271714943_Cooperative_learning_in_elementary_schools, dostęp 15.04.2021
Docendo discimus, cyt. Seneka Młodszy
