Polskie przykłady rozwijania umiejętności myślenia w klasie

Scenariusz lub ćwiczenie

Informacje o materiale

Data dodania: 14.01.2022

Grupa docelowa: Nauczyciele przedmiotowi, Dyrektorzy, Wychowawcy

Opis materiału

Uczyć (się) głębiej pokazuje, jak przy pomocy względnie prostych narzędzi, metod i strategii uczyć nawet skomplikowanych rzeczy, a jednocześnie, jak modelując pracę indywidualną i grupową na lekcji, rozwijać u wszystkich uczniów i uczennic samodzielność w uczeniu się. Na przykład: w jaki sposób wiązać fakty, szukać zależności, generować i sprawdzać hipotezy, porównywać ze sobą dwa zjawiska czy procesy, wyciągać esencję z trudnego tekstu, obrazu czy filmu czy jak rozumieć kontekst przekazu.

Polecamy nową w ofercie wydawnictwa Centrum Edukacji Obywatelskiej publikację “Uczyć (się) głębiej” (książka dostępna jest w sklepie wydawnictwa) wraz z polskimi przykładami wykorzystania narzędzi opisywanych w publikacji (w załączeniu).

Nauczanie dla jednych to sztuka, dla innych rzemiosło, dla jeszcze innych – rutyna. Prawdziwe uczenie się tymczasem zachodzi wyłącznie w głowie ucznia. Warto pamiętać o tym i stale pytać siebie, co i w jakim celu się robimy z uczniami, gdzie się kończy rola nauczyciela, a zaczyna – ucznia i uczennicy lub całej klasy. Ułatwieniem mogą być narzędzia proponowane przez autorów publikacji Uczyć głębiej. Osoby, które uczą innych, nie są pasami transmisyjnymi, ale projektantami doświadczeń i sytuacji edukacyjnych. Tworzą je na co dzień, na każdej lekcji, proponując uczniom i uczennicom takie a nie inne aktywności, tworząc okazję do uczenia się we współpracy, konstruując zadania edukacyjne (w tym te do wykonania w domu) czy proponując projekt uczniowski.

Drugi powód jest jeszcze poważniejszy – chodzi o szukanie sensu. I to zarówno sensu informacji czy umiejętności, które zdobywamy, jak i istoty procesu uczenia (się). I tu dochodzimy do sedna sprawy. Zdaniem autorów, to sama osoba ucząca się, a nie nauczyciel jest twórczynią znaczeń. Czyli kimś, kto nie tyle poznaje i odtwarza pojęcia wymyślone przez badaczy lub omówione w podręcznikach, tylko je sam na bieżąco tworzy, korzystając ze struktur poznawczych, które wcześniej zbudował, a teraz rozbudowuje i modyfikuje równocześnie. To sami uczniowie i uczennice ujmują w pojęcia wiadomości i doświadczenia, ubierają w słowa rzeczywistość, poszukują związku z tym, co już wiedzą i potrafią. Dlatego przywołanie pojęć takich jak „kolonizacja” czy „symbioza” sprawia, że każdy z nas odwołuje się w głowie, choć mają one swoje słownikowe i naukowe definicje, do nieco innych treści i konotacji. Chodzi o to, by te treści były trafne, bliskie rzeczywistości, a równocześnie, by dawały się zastosować w nowych sytuacjach edukacyjnych.

I wreszcie ostatnia, najważniejsza przyczyna naszego zainteresowania książką, a nawet, nie ukrywajmy, zachwytu nad nią. Co najmniej od kilkunastu lat na całym świecie toczy się gorąca dyskusja, jak uczyć mądrzej, głębiej i w sposób bardziej trwały. Jak wyjść z pułapki przeładowanych podstaw programowych, podręczników napakowanych informacjami, sprawdzianów z pytaniami o oddychanie parzydełkowców czy lewobrzeżne dopływy Wisły. W Stanach Zjednoczonych mówi się o takiej edukacji „a mile wide but an inch deep”, co można by przetłumaczyć jako „szeroka na kilometr, ale głęboka na milimetr”. W czasach, kiedy wszystkie informacje są na wyciągnięcie ręki (od smartfona lub klawiatury komputera) to wyzwanie staje się naprawdę palące.
(…)

Proponowane w publikacji strategie rozwijające, tzw. thinking skills (które w publikacji tłumaczymy jako „umiejętności myślenia”), są ponadprzedmiotowe i tak naprawdę uniwersalne. Pomagają „ogarnąć” myślowo niemal każdy problem, na dodatek w sposób, który zostawia ślad w naszej pamięci, strukturach poznawczych i w doświadczeniu.
Ich niewątpliwą mocną stroną jest także to, że mogą być długotrwale użyteczne zarówno dla nauczycieli, jak i uczniów i uczennic. Jako narzędzie codziennej pracy prowadzą do głębszego zrozumienia podstawowych treści; jako rezultat uczenia się tworzą zestaw kompetencji, z których młodzi ludzie mogą korzystać przez całe życie, nie tylko w szkole.

Opisywane w publikacji strategie są też wartościowe ze względu na edukację zdalną oraz wynikające z niej i wzrastające nierówności edukacyjne. Po pierwsze, pomagają rozwijać te umiejętności, które tworzą podstawy dobrego myślenia w szkole, w pracy i w życiu. Co więcej, koncentrują się na takich kompetencjach, których posiadanie lub brak silnie różnicuje uczniów i uczennice. Ci, którzy odnieśli sukces, są w stanie sprostać wymaganiom właśnie dlatego, że mają rozwinięte te zdolności myślowe. Uczniom i uczennicom, którzy borykają się z wyzwaniami w nauce, zwykle wielu z nich brakuje.

Kolejna zaleta “pogłębiających” strategii wynika z wyraźnego deficytu dydaktyki (nie tylko polskiej): zbyt rzadko w codziennej, szkolnej rutynie sięgamy świadomie po metody, które pomagają rozwijać kompetencje uczenia się. Nasze uczennice i nasi uczniowie są często właśnie w tym obszarze niedouczeni. Tymczasem ich wzmacnianie determinuje to, jak rozwija się w osobach uczących się zdolność wykorzystania wiedzy w innych kontekstach oraz gotowość do podjęcia dalszej edukacji.

I wreszcie, systematyczne stosowanie proponowanych strategii oraz idące za tym doskonalenie określonych umiejętności jest uniwersalnym sposobem na poprawę osiągnięć i zwiększenie szans uczniów i uczennic na sukces, niezależnie od etapu edukacyjnego czy nauczanego przedmiotu.

Autorki: Sylwia Żmijewska-Kwiręg, Alicja Pacewicz

Pobierz materiał

Uczyć się głębiej - polskie przykłady

format: pdf

wielkość: 2,54 MB

Pobierz

Podobne materiały

Scenariusz lub ćwiczenie

Migracje w powojennej Polsce

Lekcja dotyczy migracji w Polsce w latach 1944-1948. Uczniowie odnoszą wiedzę historyczną na te tematy do swoich
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

„Bella i Sebastian 3” – scenariusze lekcji do...

Scenariusze lekcji do filmu "Bella i Sebastian 3". Wspierają kompetencje, które pomagają radzić sobie z trudnymi sytuacjami.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

„Praziomek” – scenariusze lekcji do filmu

Scenariusze dwóch lekcji, o odkrywaniu lokalności i różnorodności, do filmu animowanego "Praziomek".
Zobacz
Artykuł

Propozycje pomocy okejowych do zrobienia samemu

Propozycje pomocy okejowych, które możesz wykonać samodzielnie.
Zobacz
Artykuł

Jak rozmawiać o migracjach?

Materiał zawiera zbiór czterech krótkich artykułów autorstwa dr hab. Katarzyny Górak-Sosnowskiej i dr Urszuli Markowskiej-Manisty. Artykuły dotyczą
Zobacz
Publikacja

Projekty młodzieżowe w edukacji globalnej i ekologicznej

Publikacja zawiera wskazówki i ćwiczenia, które pomogą opiekunowi grupy młodzieży pracować metodą projektu w ramach edukacji globalnej.
Zobacz
Publikacja

Kodeks dobrych praktyk dla klimatu i środowiska

Publikacja zawiera porady, jak zmniejszyć negatywny wpływ codziennych aktywności biurowych i różnych przedsięwzięć organizacyjnych na środowisko.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

„Marzę po polsku” – o adaptacji w doświadczeniu...

Materiał służy wsparciu nauczycielki/nauczyciela w poprowadzeniu rozmowy na podstawie filmu „Opowieść Senait o migracji” na godzinie wychowawczej.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Migracje i migranci – budujemy mapę pojęciową

Ćwiczenie wykonane podczas godziny wychowawczej w klasie pozwala na zrekonstruowanie i ocenę wiedzy, postaw i wartości osób
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Migracja to sprawa nas wszystkich

Materiał służy wsparciu nauczycielki/nauczyciela w poprowadzeniu rozmowy na podstawie filmu „Opowieści o migracjach” na godzinie wychowawczej. Jeśli
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Drugi dom – o doświadczeniu integracji

Materiał służy wsparciu nauczycielki/nauczyciela w poprowadzeniu rozmowy na podstawie filmu „Opowieść Stanislava o migracji” na godzinie wychowawczej.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Inne nie znaczy gorsze – o doświadczeniu wielokulturowości

Materiał służy wsparciu nauczycielki/nauczyciela w poprowadzeniu rozmowy na podstawie filmu „Opowieść o migracji Krystyny i Łukasza” na
Zobacz
Biblioteka materiałów

Chcesz usystematyzować swoją wiedzę z tego obszaru?

Przejdź do sekcji TEMATY