Polskie przykłady rozwijania umiejętności myślenia w klasie

Scenariusz lub ćwiczenie

Informacje o materiale

Data dodania: 14.01.2022

Grupa docelowa: Nauczyciele przedmiotowi, Dyrektorzy, Wychowawcy

Opis materiału

Publikacja „Uczyć (się) głebiej” przedstawia, jak przy pomocy prostych narzędzi, metod i strategii można uczyć nawet skomplikowanych treści, a jednocześnie, jak modelując pracę indywidualną i grupową na lekcji, rozwijać u wszystkich uczniów i uczennic samodzielność w uczeniu się. Na przykład: w jaki sposób wiązać fakty, szukać zależności, generować i sprawdzać hipotezy, porównywać ze sobą dwa zjawiska czy procesy, wyciągać esencję z trudnego tekstu, obrazu czy filmu czy jak rozumieć kontekst przekazu.

Polecamy nową publikację znajdującą się w ofercie Wydawnictwa Centrum Edukacji Obywatelskiej – „Uczyć (się) głebiej. Jak to zrobić na lekcji” (książka dostępna jest w sklepie wydawnictwa), która zawiera polskie przykłady, jak wykorzystać strategie i narzędzia opisane w książce (w załączeniu).

Nauczanie dla jednych to sztuka, dla innych rzemiosło, dla jeszcze innych – rutyna. Prawdziwe uczenie się tymczasem zachodzi wyłącznie w głowie ucznia. Warto pamiętać o tym i stale pytać siebie, co i w jakim celu się robimy z uczniami, gdzie się kończy rola nauczyciela, a zaczyna – ucznia i uczennicy lub całej klasy. Ułatwieniem mogą być narzędzia proponowane przez autorów publikacji „Uczyć (się) głębiej”. Osoby, które uczą innych, nie są pasami transmisyjnymi, ale projektantami doświadczeń i sytuacji edukacyjnych. Tworzą je na co dzień, na każdej lekcji, proponując uczniom i uczennicom takie a nie inne aktywności, tworząc okazję do uczenia się we współpracy, konstruując zadania edukacyjne (w tym te do wykonania w domu) czy proponując projekt uczniowski.

Drugi powód jest jeszcze poważniejszy – chodzi o szukanie sensu. I to zarówno sensu informacji czy umiejętności, które zdobywamy, jak i istoty procesu uczenia (się). I tu dochodzimy do sedna sprawy. Zdaniem autorów, to sama osoba ucząca się, a nie nauczyciel jest twórczynią znaczeń. Czyli kimś, kto nie tyle poznaje i odtwarza pojęcia wymyślone przez badaczy lub omówione w podręcznikach, tylko je sam na bieżąco tworzy, korzystając ze struktur poznawczych, które wcześniej zbudował, a teraz rozbudowuje i modyfikuje równocześnie. To sami uczniowie i uczennice ujmują w pojęcia wiadomości i doświadczenia, ubierają w słowa rzeczywistość, poszukują związku z tym, co już wiedzą i potrafią. Dlatego przywołanie pojęć takich jak „kolonizacja” czy „symbioza” sprawia, że każdy z nas odwołuje się w głowie, choć mają one swoje słownikowe i naukowe definicje, do nieco innych treści i konotacji. Chodzi o to, by te treści były trafne, bliskie rzeczywistości, a równocześnie, by dawały się zastosować w nowych sytuacjach edukacyjnych.

I wreszcie ostatnia, najważniejsza przyczyna naszego zainteresowania książką, a nawet, nie ukrywajmy, zachwytu nad nią. Co najmniej od kilkunastu lat na całym świecie toczy się gorąca dyskusja, jak uczyć mądrzej, głębiej i w sposób bardziej trwały. Jak wyjść z pułapki przeładowanych podstaw programowych, podręczników napakowanych informacjami, sprawdzianów z pytaniami o oddychanie parzydełkowców czy lewobrzeżne dopływy Wisły. W Stanach Zjednoczonych mówi się o takiej edukacji „a mile wide but an inch deep”, co można by przetłumaczyć jako „szeroka na kilometr, ale głęboka na milimetr”. W czasach, kiedy wszystkie informacje są na wyciągnięcie ręki (od smartfona lub klawiatury komputera) to wyzwanie staje się naprawdę palące.
(…)

Proponowane w publikacji strategie rozwijające, tzw. thinking skills (które w publikacji tłumaczymy jako „umiejętności myślenia”), są ponadprzedmiotowe i tak naprawdę uniwersalne. Pomagają „ogarnąć” myślowo niemal każdy problem, na dodatek w sposób, który zostawia ślad w naszej pamięci, strukturach poznawczych i w doświadczeniu.
Ich niewątpliwą mocną stroną jest także to, że mogą być długotrwale użyteczne zarówno dla nauczycieli, jak i uczniów i uczennic. Jako narzędzie codziennej pracy prowadzą do głębszego zrozumienia podstawowych treści; jako rezultat uczenia się tworzą zestaw kompetencji, z których młodzi ludzie mogą korzystać przez całe życie, nie tylko w szkole.

Opisywane w publikacji strategie są też wartościowe ze względu na edukację zdalną oraz wynikające z niej i wzrastające nierówności edukacyjne. Po pierwsze, pomagają rozwijać te umiejętności, które tworzą podstawy dobrego myślenia w szkole, w pracy i w życiu. Co więcej, koncentrują się na takich kompetencjach, których posiadanie lub brak silnie różnicuje uczniów i uczennice. Ci, którzy odnieśli sukces, są w stanie sprostać wymaganiom właśnie dlatego, że mają rozwinięte te zdolności myślowe. Uczniom i uczennicom, którzy borykają się z wyzwaniami w nauce, zwykle wielu z nich brakuje.

Kolejna zaleta „pogłębiających” strategii wynika z wyraźnego deficytu dydaktyki (nie tylko polskiej): zbyt rzadko w codziennej, szkolnej rutynie sięgamy świadomie po metody, które pomagają rozwijać kompetencje uczenia się. Nasze uczennice i nasi uczniowie są często właśnie w tym obszarze niedouczeni. Tymczasem ich wzmacnianie determinuje to, jak rozwija się w osobach uczących się zdolność wykorzystania wiedzy w innych kontekstach oraz gotowość do podjęcia dalszej edukacji.

I wreszcie, systematyczne stosowanie proponowanych strategii oraz idące za tym doskonalenie określonych umiejętności jest uniwersalnym sposobem na poprawę osiągnięć i zwiększenie szans uczniów i uczennic na sukces, niezależnie od etapu edukacyjnego czy nauczanego przedmiotu.

Autorki: Sylwia Żmijewska-Kwiręg, Alicja Pacewicz

Pobierz materiał

Uczyć się głębiej - polskie przykłady

format: pdf

wielkość: 2,54 MB

Pobierz

Podobne materiały

Podcast

Jak budować relację partnerską w klasie?

W podcaście Dorota Stępniak - nauczycielka z 27-letnim stażem pracy opowiada jak w praktyce budować relacje partnerskie
Zobacz
Publikacja

Relationships in a Project – Handbook and Exercises

Two publications will help with working on the group process in collaboration with students.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

The future of the world is in your...

Jak sprawić, by ludzie zaczęli działać i uwierzyli, że chroniąc naszą planetę, mogą zmienić swoje życie ?
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Scenariusz Chłopak-dziewczyna: równy intelekt

Scenariusz ma na celu zachęcanie dziewcząt do podejmowania wyzwań w ramach nauki przedmiotów ścisłych i przyrodniczych.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Globalne domino. Ćwiczenie

Ćwiczenie ma za zadanie przybliżyć uczniom i uczennicom sylwetki kobiet i mężczyzn działających na rzecz Celów Zrównoważonego
Zobacz
Film lub webinarium

Webinarium Na rzecz sprawiedliwszego świata

Zapraszamy do obejrzenia webinarium, podczas którego porozmawiamy o Celach Zrównoważonego Rozwoju.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Sprawdzone ćwiczenia na zakończenie roku szkolnego

Te ćwiczenia pomogą Ci w integracji klasy, podsumowaniu roku szkolnego, rozwijaniu kreatywności uczennic i uczniów i budowaniu
Zobacz
Publikacja

Raport z badań: Młodzież na rzecz globalnych wyzwań...

Raport bada świadomość i postawy młodzieży wobec najważniejszych globalnych wyzwań, jak klimat czy obecność uchodźców w Polsce.
Zobacz
Film lub webinarium

Trudne sytuacje w klasie, w której są uczniowie...

Uciekający przed wojną w Ukrainie młodzi ludzie najczęściej dołączają do już istniejących klas. Ich bagaż doświadczeń i
Zobacz
Film lub webinarium

Nauczyciel odporny na kryzys – o budowaniu rezyliencji

W związku z kryzysami, których obecnie doświadczamy, zapytaliśmy nauczycieli i nauczycielki o ich potrzeby.
Zobacz
Film lub webinarium

Jak rozwijać w uczniach chęć i umiejętność samodzielnego...

Umiejętność samodzielnego uczenia się to naprawdę podstawowy zasób potrzebny młodym ludziom zarówno w szkole, jak i poza
Zobacz
Film lub webinarium

Jak radzić sobie z konfliktem w klasie?

W każdej klasie zachodzi proces grupowy. Ma on swoje etapy, tak naturalne jak pory roku w przyrodzie.
Zobacz
Biblioteka materiałów

Chcesz usystematyzować swoją wiedzę z tego obszaru?

Przejdź do sekcji TEMATY