Artykuł
Ocenianie kształtujące w działalności Centrum Edukacji Obywatelskiej i w sztandarowym jego programie Szkoła Ucząca Się ma już 20 lat. W ciągu tych dwóch dekad nasze myślenie
o ocenianiu kształtującym ewoluowało, zmieniało się pojmowanie roli i funkcji oceniania kształtującego w kontekście programu. Przeobrażenia te wynikały z rozwoju naszej organizacji, z doświadczeń będących udziałem naszym i szkół z którymi współpracowaliśmy oraz z uważnych analiz polskich i światowych badań z dziedziny interwencji w edukacji.
Edukacyjna ciekawostka
Na początku ocenianie kształtujące pojawiło się jako światowy kierunek w rozwoju szkół, pewna ciekawostka „z importu”. Przystosowanie myślenia o ocenianiu kształtującym do polskiej rzeczywistości i warunków spowodowało, że ocenianie kształtujące zaczęliśmy traktować w kategoriach metod pracy nauczycieli i nauczycielek. Rozumiane było jako zasób elementów wprowadzanych do pracy nauczycielskiej, dotyczących przede wszystkim odmiennego niż dotychczasowy, sposobu oceniania postępów uczniów i uczennic. Miało na celu pomaganie uczniom w uczeniu się i było ofertą głównie dla pojedynczych nauczycieli.
Filozofia oceniania pomagająca się uczyć
Dalsza ewolucja wynikająca z dojrzewania w myśleniu
o procesach nauczania i uczenia się oraz z doświadczeń szkół przyczyniła się do przekształcenia oceniania kształtującego w rodzaj filozofii oceniania pomagającego się uczyć, opartego na budowaniu relacji pomiędzy aktorami procesów szkolnych. Ta propozycja kierowana była dla całych rad pedagogicznych.
Całościowa koncepcja szkoły
Kolejne zmiany w pojmowaniu roli oceniania kształtującego doprowadziły do takiego efektu, jaki mamy w chwili obecnej, czyli postrzeganiu oceniania kształtującego jako całościowej koncepcji pracy szkoły, przenikającej całokształt szkolnych procesów. Jest rozumiane jako kultura pracy szkoły, sposób kształtowania (planowania i realizowania) działań i pomysł na pracę nauczycieli i nauczycielek (będący obszarem szczególnej uwagi dyrektora szkoły).
Nazwa ocenianie kształtujące (z ang. formative assesment) kojarzona powszechnie ze sposobem oceniania, z oceną opisową, z brakiem ocen, oceną formatywną, czy czasami (słusznie) z informacją zwrotną obiecuje głównie rozważania
i działania dotyczące oceniania, właśnie.
Ocenianie kształtujące jako filozofia edukacyjna
W kontekście programu Szkoła Ucząca Się OK daje dużo więcej niż obiecuje nazwa, jest bowiem czymś znacząco szerszym i ambitniejszym niż tylko sposób oceniania.
Ocenianie kształtujące jest istotą programu Szkoła Ucząca Się, fundamentem, na którym budowane jest know-how całego programu.
Jednak w odróżnieniu od literalnego pojmowania „know-how” ocenianie kształtujące nie jest traktowane jako wiedza poufna. Przeciwnie, dzielenie się doświadczeniami, dobrymi praktykami i upowszechnianie takiej koncepcji pracy w szkole traktowane jest jako misja programu.
OK jest koncepcją prowadzenia i ciągłego doskonalenia procesów uczenia się i nauczania w szkole zmierzającą do tego, by ich wynikiem były wartościowe, szkolne doświadczenia uczniów i uczennic.
Filary oceniania kształtującego
Koncepcja OK opiera się na kilku filarach:
- Relacje pomiędzy aktorami procesów uczenia się i nauczania (nauczyciele i nauczycieli, uczennice i uczniowie, rodzice) oparte na wzajemnym szacunku, uczciwości i zaufaniu.
- Dialog pomiędzy partnerami (uczniami/uczennicami i nauczycielami/nauczycielkami
w procesie uczenia i nauczania oparty na jasnych zasadach współdziałania i przejrzystej komunikacji. - Akceptacja różnorodności i traktowanie jej w edukacji jako wartości.
- Uczenie się wzajemne od siebie dzięki rozwijaniu współpracy i eliminowaniu rywalizacji, wyścigu i konkurowania.
