Współpraca z organizacją społeczną

Informacje o materiale

Autor/-ka: Sylwia Żmijewska-Kwiręg

Data dodania: 29.01.2024

Grupa docelowa: Rodzice, Nauczyciele świetlicy, Nauczyciele przedmiotowi, Dyrektorzy, Wychowawcy, Specjaliści w szkole, Bibliotekarze

Artykuł

Mądra i zgodna z prawem współpraca szkoły z organizacją społeczną może wpływać pozytywnie na wszystkie obszary działania: procesy edukacyjne i wychowawcze, zarządzanie przestrzenią, prowadzenie aktywności sportowej czy profilaktykę zdrowotną. Dlatego warto wiedzieć, jak prowadzić tę współpracę, by korzyści dla placówki oświatowej były jak największe.

Z badań wynika, że aż 73% organizacji społecznych jako główną grupę docelową wskazuje dzieci i młodzież, ale tylko 13% z nich prowadzi działania w obszarze edukacji i wychowania. Jednocześnie przeprowadzona w 2021 r. przez Centrum Edukacji Obywatelskiej i Pole Dialogu analiza pokazała, że 25% nauczycieli nie zna żadnej organizacji społecznej, a ci, którzy z nimi współpracują, wskazują na różne bariery.

Tymczasem współpraca NGO (ang. non governmental organisation – ‘organizacja pozarządowa’) z placówką oświatową przynosi obopólne korzyści. Poprzez wspieranie systemu oświaty organizacja ma realny wpływ na zmianę społeczną, zaś szkoła wzbogaca swoją ofertę oraz zyskuje szansę na profesjonalizację kadry i poszerzenie działań nie tylko w obszarze edukacji, ale też wychowania. I jest rekomendowana w programie „Szkoła dostępna dla wszystkich” realizowanym przez Instytut Badań Edukacyjnych i UNICEF jako interwencja wspierająca budowanie klimatu szkoły.

Podstawa prawna

Głównym celem organizacji społecznych jest zapewnienie porządku gospodarczego, w którym wiedza jest kluczowym zasobem, a celem – rozwiązanie rozmaitych kwestii porządku społecznego. Dysponują one unikalną wiedzą ekspercką, wspierają prowadzenie zmiany społecznej, dostarczają informacji zwrotnej na temat wdrażanych rozwiązań, pozwalając na skuteczniejsze korygowanie działań.

W Polsce działalność NGO reguluje ustawa z 24.04.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2023 r. poz. 571), a ich zaangażowanie w szkole określa ustawa z 14.12.2016 r. – Prawo oświatowe (Dz.U. z 2023 r. poz. 900) – w myśl art.  86 ust. 1 mają do niej dostęp stowarzyszenia i inne organizacje (z wyjątkiem partii i organizacji politycznych), których celem jest działalność wychowawcza albo rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej.

Przepisy zapewniają wystarczające warunki, by można było budować współpracę opartą na zaufaniu oraz partnerskim podejściu do potrzeb i celów obu stron. Obecność organizacji w szkole wymaga pozytywnej opinii rady rodziców oraz zgody dyrektora, on też kontroluje jakość oferty i odpowiada za jej adekwatność do potrzeb placówki, programu profilaktyczno-wychowawczego czy programów nauczania.

Korzyści dla szkoły

Nauczyciele i dyrektorzy uznają organizacje społeczne za ekspertów w określonych dziedzinach (prawa człowieka, ekologia, edukacja poprzez sztukę itd.) oraz źródło nowoczesnych narzędzi i metod do pracy z młodzieżą, np. w zakresie oceniania czy angażowania uczniów w naukę.

Współpraca z NGO pozwala szkole:

  • kreować nowe usługi edukacyjne,
  • budować markę konkurencyjną na rynku lokalnym i wzmacniającą pozycję placówki jako innowacyjnej w skali ogólnopolskiej,
  • przyciągać uczniów szukających miejsca, gdzie mogą rozwijać swoje zainteresowania i przydatne kompetencje,
  • wzmacniać motywację nauczycieli, którzy szukają rozwojowego miejsca pracy.

Ważnym beneficjentem współpracy z organizacjami społecznymi jest dyrektor, który może:

  • zyskać lokalnego lub ogólnopolskiego partnera wspierającego tworzenie i realizację wizji szkoły,
  • rozwijać placówkę odpowiadającą na bieżące wyzwania,
  • wzmocnić przywódcze zdolności, m.in. w zakresie pracy z zespołem, komunikacji, strategicznego myślenia,
  • zyskać sojuszników dla tej części nadzoru pedagogicznego, która polega na wzmacnianiu nauczycieli w realizacji działań edukacyjnych i wychowawczych,
  • aktywnie wpływać na kreowanie oferty NGO.

Dyrektorze, pamiętaj!

Najczęstszymi barierami we współpracy z organizacją społeczną są:

  • brak realnego partnerstwa w tej współpracy,
  • ograniczenia komunikacyjne między szkołą a NGO,
  • przeciążenie nauczycieli i dyrektorów,
  • ograniczone zaufanie do NGO, 
  • odpłatność za projekty.

Realizacja potrzeb

Organizacje społeczne zawsze starają się opracowywać swoją ofertę adekwatnie do priorytetów polityki oświatowej. Mają też większą zdolność błyskawicznego reagowania w sytuacjach nagłych, bo szybciej dostosowują się do nowych wyzwań i problemów (np. edukacja zdalna, wojna w Ukrainie).

Kluczowymi potrzebami szkoły są:

  1. Wsparcie psychologiczne oraz działania z zakresu profilaktyki zdrowia psychicznego u uczniów i kadry pedagogicznej – w tym obszarze NGO może zaoferować np. warsztaty, które rozwijają nauczycielskie kompetencje emocjonalne i pozwalają skuteczniej reagować w sytuacjach kryzysowych oraz przeciwdziałają wypaleniu zawodowemu.
  2. Pomoc w unowocześnianiu procesu dydaktycznego i wykorzystywaniu nowych technologii – organizacje społeczne oferują m.in. nowoczesne rozwiązania dydaktyczne oraz materiały na zajęcia i do działań wychowawczych, dostęp do specjalistów czy możliwość udziału w dłuższych procesach rozwojowych.
  3. Wsparcie w skuteczniejszym włączaniu rodziców i/lub lokalnego otoczenia w życie placówki – NGO mają w swojej ofercie inicjatywy, które pomagają zrozumieć otoczeniu, jak działa szkoła oraz wspierają procesy edukacyjne poza nią. Istotne jest również budowanie przez organizacje pozytywnego wizerunku placówki i nauczycieli.
  4. Rozwój kompetencji społeczno-emocjonalnych uczniów, nauczycieli i dyrektorów – poprzez sposób, w jaki działają, jak i alternatywne metody, współpraca z NGO pomaga szkole m.in. wpływać na wzmacnianie u uczniów poczucia sprawczości i wiarę, że są zdolni do samodzielnego działania (np. poprzez projekt edukacyjny czy rozwijanie samorządności), a także kształtować ważne kompetencje współpracy i zarządzania sobą.

Formy współpracy… 

Organizacja społeczna może stanowić źródło inspiracji i zasobów dla kadry pedagogicznej. To najczęściej aktywność on-line, ze sporadyczną możliwością udziału w stacjonarnych warsztatach. Szkoła ma stały dostęp do materiałów dydaktycznych na lekcje, treści w mediach społecznościowych, newslettera. Taka współpraca nie wymaga dużego zaangażowania i jest przede wszystkim indywidualną ofertą dla nauczycieli i wychowawców, dając im możliwość wdrażania prostych praktyk do swojego warsztatu pracy.

Ponadto NGO bywa źródłem długoterminowego rozwoju szkoły dzięki jej udziałowi w projektach systemowych realizowanych na poziomie województwa i kraju. Oferta często obejmuje działania szkoleniowo-mentoringowe opracowywane dla grupy nauczycieli (liderzy, zespół pedagogiczno-wychowawczy, dyrektor): kursy internetowe, konferencje, warsztaty, wizyty asystenckie, konsultacje i mentoring indywidualny. Taka współpraca pozwala doskonalić kompetencje kadry pedagogicznej, a także pracować nad wybranym obszarem rozwoju szkoły poprzez włączanie nowych narzędzi, rozwiązań i strategii (nauczania, oceniania, rozwoju kompetencji itp.) oraz wdrażanie usprawniających rozwiązań. To okazja do wspólnych działań nauczycieli danej placówki, jak również sieciowania się z nauczycielami z innych szkół. Inną korzyścią jest rozwijanie praktyk zaczerpniętych z organizacji (partycypacja, włączenie, uczenie się we współpracy, informacja zwrotna). Ta forma współpracy z NGO wymaga długoterminowego zaangażowania dużej części zespołu pedagogicznego, ale pozwala na spójne podejście oraz standardy rozwijane i wdrażane w całej szkole.

Organizacja społeczna może być też źródłem działań uczniowskich. Ten format współpracy umożliwia dzieciom i młodzieży realizację w szkole projektu edukacyjnego inicjowanego przez organizacje społeczne (m.in. pozarządowe, harcerskie, kluby sportowe). Nauczyciele często dostają wsparcie szkoleniowe a uczniowie mentoring do działań projektowych (np. „Zwolnieni z teoriiˮ czy „Młodzi w akcji”). Wiele organizacji tworzy też młodym aktywnym osobom szansę na pracę z rówieśnikami z innych miejsc w Polsce (np. poprzez obozy wakacyjne Civic UP!). Działaniom tym towarzyszą materiały i aktywności (m.in. kursy) dla nauczyciela i ucznia wspierające realizację kolejnych etapów edukacyjnych. Możliwe jest też wsparcie finansowe projektów takie jak regranting czy stypendia (np. „Edukacja inspiracja”). 

 Ważne!

Organizacja społeczna powinna zadbać o:

  • zaufanie do NGO i dostarczenie wiedzy na ich temat,
  • taki dobór działań, by wpisywały się w potrzeby i możliwości danej szkoły,
  • odniesienie do polityki oświatowej państwa,
  • wiarygodność i realne możliwości realizacji projektu o wysokiej wartości edukacyjnej.

…i jej standardy

Fundacja Pole Dialogu oraz Fundacja Centrum Edukacji Obywatelskiej opracowały w ramach programu „Włącz szkołę!” kodeks dobrej współpracy obejmujący cztery aspekty: wizję i cele, ramy, relacje i działanie oraz postawy szkoły i organizacji w tych obszarach. Pełny kodeks wraz z mapą drogową dla takiej współpracy dostępny jest w publikacji Kodeks Dobrej Współpracy szkół i organizacji społecznych pod redakcją Agnieszki Pędzich (Warszawa 2022, https://tiny.pl/cfcgv).

 

Tabela. Kodeks dobrej współpracy szkoły i organizacji społecznej

Wizja i cele współpracy
Szkoła  Organizacja społeczna
  • Ma wizję rozwoju na najbliższe lata w pracy z uczniami.
  • współpracy komunikuje w statucie szkoły i programie profilaktyczno-wychowawczym.
  • Wykorzystuje materiały tworzone przez organizacje.
  • Zachęca do działań z NGO, zaprasza je do współpracy. 
  • Zachęca kadrę i młodzież do podejmowania działań na rzecz społecznych inicjatyw w okolicy szkoły. 
  • Docenia nauczycieli i uczniów za zaangażowanie społeczne.
  • Uwzględnia w działaniach szkolnych społeczność lokalną
  • Informuje o misji i zmianie społecznej, do której dąży.
  • Pokazuje wcześniejsze działania. 
  • Podkreśla, jak współpraca przekłada się na realizację zadań szkoły. 
  • Uwzględnia perspektywę przyszłości (np. nowe technologie, bezpieczeństwo cyfrowe, praca projektowa, umiejętności miękkie).
  • Wzmacnia relacje szkoły z lokalną społecznością

 

Ramy współpracy
  • Wyznacza osoby koordynujące (w tym ucznia) współpracę z organizacją, które monitorują, na ile ta współpraca wspiera długofalowo działania szkoły, a także wyszukują oferty NGO odpowiadające celom rozwojowym szkoły i inicjują kontakt.
  • Komunikuje potrzeby dotyczące współpracy oraz dba o uwzględnienie w procesie decyzyjnym nauczycieli, uczniów i rady rodziców lub rady szkoły.
  • Doprecyzowuje cele, obowiązki i zadania stron współpracy
  • Informuje o swojej działalności i wcześniejszych doświadczeniach. Dopasowuje język i formę komunikatów do różnych grup.
  • Krótko informuje o kluczowych elementach swojej oferty: cele i wizja zmiany, opis planowanych działań, odniesienie do podstawy programowej, korzyści dla odbiorców, warunki uczestnictwa, kontakt do komunikacji.
  • Upewnia się, że planowane działania będą odpowiadały na potrzeby danej szkoły. W harmonogramie uwzględnia kalendarz roku szkolnego i specyfikę placówki.
  • Ustala podział ról i odpowiedzialności obu stron, a także sposób komunikacji i monitorowania działań

 

Relacje
  • Uwzględnia różne style pracy nauczycieli i różne potrzeby uczniów.
  • Umożliwia kadrze poszukiwanie i wdrażanie ciekawych sposobów realizacji podstawy programowej. 
  • Jest otwarta na inicjatywy i potrzeby zgłaszane przez uczniów. 
  • Reaguje na to, co dzieje się w szkole oraz lokalnej społeczności, uzupełniając w razie potrzeby swoją ofertę o dodatkowe elementy.
  • Jest w bieżącej komunikacji z organizacją — zgłasza trudności czy opóźnienia, informuje o tym, co działa dobrze a co wymaga poprawy.
  • Dba o przestrzeganie ustalonych zasad.
  • Docenia nauczycieli i uczniów angażujących się w działania na rzecz społeczności. Pokazuje, że takie działania są równie ważne, jeśli nie ważniejsze, co dobre stopnie
  • Od początku włącza uczniów w działanie, umożliwiając im podejmowanie decyzji.
  • Uwzględnia różny poziom gotowości nauczycieli do współpracy oraz tworzy przestrzeń do rozwoju i uczenia się. 
  • Elastycznie odpowiada na indywidualne potrzeby dotyczące planowanej współpracy.
  • Określa interesariuszy działania i uwzględnia ich w planowaniu przedsięwzięcia (np. społeczność lokalną, rodziców, czasem też organ prowadzący).
  • Jest w bieżącym kontakcie ze szkołą.
  • Dba o włączający język komunikacji i przestrzeganie ustalonych zasad.
  • Dba o wysokie standardy realizacji działań w szkołach. Osoby prowadzące zajęcia z młodzieżą są merytorycznie przygotowane oraz posiadają niezbędne kompetencje społeczne, emocjonalne i organizacyjne

 

Działanie
Szkoła i organizacja społeczna
Wzmacniają sprawczość:

  • tworzą przestrzeń, w której młodzież oraz nauczyciele mają wpływ na rzeczywistość projektową,
  • biorą pod uwagę ich głos na każdym etapie: planując działania, doprecyzowując niektóre sprawy wspólnie z uczestnikami, włączając elementy pracy warsztatowej, w której uczestnicy są twórcami projektu,
  • prezentują efekty wspólnych działań światu, dzielą się też doświadczeniem samego procesu,
  • dbają o to, by w ramach projektów młodzi ludzie mogli realizować również własne pomysły
Są inspiracją:

  • pokazują, jak można działać dalej, również po zakończeniu projektu, prezentują sposoby kontynuacji i rozwijania działań, dzielą się doświadczeniami i metodami pracy z innymi, 
  • wskazują nowe ścieżki, nowe sposoby, zachęcają do planowania dalszych działań
Budują wspólnotę:

  • pokazują poprzez doświadczenie wartość wspólnego działania, pracy zespołowej, wspierania się uczestników, uwzględniania różnych perspektyw i potrzeb różnych grup,
  • doceniają realizację kolejnych, nawet małych kroków i wspólnie świętują sukces

Źródło: opracowanie własne na podstawie: A. Pędzich, Kodeks Dobrej Współpracy szkół i organizacji społecznych, Warszawa 2022.

Ewaluacja efektów

Każdemu działaniu w szkole warto się przyglądać i wyciągać wnioski na przyszłość. Przy współpracy z organizacją społeczną można to zrobić na trzech poziomach: 

  1. biorąc udział w ewaluacji towarzyszącej zaproponowanym przez NGO działaniom;
  2. realizując własną wewnętrzną ewaluację, dzięki której placówka pozna realny wpływ współpracy z NGO na realizację swoich celów edukacyjnych i wychowawczych;
  3. poddając refleksji konkretną współpracę i jej wpływ na funkcjonowanie szkoły; oto przykładowe pytania, jakie warto sobie zadać w tym przypadku:
  • Co było najważniejszą potrzebą szkoły, którą chcieliśmy realizować poprzez współpracę z tą organizacją?
  • Co ostatecznie zadecydowało o naszej współpracy?
  • Które elementy wspólnego działania były najważniejsze dla szkoły, a które niepotrzebne?
  • Jakie elementy współpracy były satysfakcjonujące, a które wymagają poprawy? 
  • Jakie zasady chcielibyśmy przyjąć przy kolejnej współpracy, aby była bardziej efektywna?
  • Czego nauczyła się nasza szkoła i jej dyrektor podczas współpracy?
  • Co z tego, czego się nauczyliśmy w ramach współpracy wykorzystamy w szkole?
  • Co dzięki tej współpracy chcemy zmienić w obecnej praktyce szkolnej?
  • Jakie są nasze oczekiwania i potrzeby w związku z realizacją współpracy z organizacjami w przyszłości?

 

Bibliografia:

  • Broniewska M.J., Współpraca organizacji pozarządowych (NGO) z administracją publiczną – strategia i zasady, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego” 2013/98
  • Meisel-Dobrzański J., Współpraca NGO z sektorem publicznym – sposób na wzmocnienie demokracji i wzrost jakości polityk publicznych w Polsce, „Zarządzanie Publiczne. Zeszyty Naukowe Instytutu Spraw Publicznych Uniwersytetu Jagiellońskiego” 2014/1
  • Zalewski P., Wilk W., Gałek M., Włącz szkołę! Raport z badania eksploracyjnego. W stronę współpracy: organizacje społeczne i szkoły, Warszawa 2021, https://tiny.pl/cfcgd 

Podobne materiały

Film lub webinarium

Jak uczyć, by obniżać stres uczniów przed egzaminem?

Sprawdzaniu wiedzy towarzyszą emocje oraz stres. Z jakich metod korzystać na co dzień, by przekuwać je w
Zobacz
Artykuł

Nie masz czerwonego paska? Nie szkodzi

W ostatnim czasie zjawisko „czerwonego paska” budzi kontrowersje. Słychać coraz więcej głosów, że cena, jaką ponoszą uczniowie,
Zobacz
Film lub webinarium

Konflikt w radzie pedagogicznej. Co robić?

Konflikty to naturalny element pracy zespołowej i może być motorem rozwoju oraz korzystnych zmian.
Zobacz
Artykuł

Moja droga do uczenia bez ocen cyfrowych

Dobra praktyka nauczycielska do pracy bez ocen cyfrowych. Zawiera ankietę samooceny dla uczniów do pobrania.
Zobacz
Publikacja

Słowniczek oceniania kształtującego

Poznaj Słowniczek oceniania kształtującego.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Podsumowanie, ewaluacja, refleksja w grupie projektowej

Jak podsumować projekt młodzieżowy?
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Wzmocnienie grupy projektowej

Zestaw ćwiczeń do wykorzystania na zajęciach mających na celu podsumowanie działań młodzieży w projekcie.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Ja w grupie – gdzie zmierzać po zakończonym...

Poznaj kilka ćwiczeń, które mogą być pomocne w analizie swojej roli w życiu grupy realizującej projekt młodzieżowy.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Projekt z lotu ptaka

Dwa ćwiczenia na podsumowanie szkolnego projektu młodzieżowego.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Karta pracy projekt młodzieżowy. Zielone ławki

Czy wasza szkoła funkcjonuje zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju Sprawdźcie to!
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Karta pracy projekt młodzieżowy. Zielona inwentaryzacja

Gra terenowa jest formą zabawy, w której można potraktować region jako planszę do gry.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Karta pracy projekt młodzieżowy. Zaprzyjaźnij się z naturą

Wspólnie znajdźcie i przeanalizujecie inwestycje oraz aktywności gospodarcze, podjęte na terenie znajdującym się na obszarze chronionym.
Zobacz
Biblioteka materiałów

Chcesz usystematyzować swoją wiedzę z tego obszaru?

Przejdź do sekcji TEMATY