Dlaczego ocenianie kształtujące podoba się naszym uczniom?

Informacje o materiale

Autor/-ka: Małgorzata Ostrowska

Data dodania: 08.10.2021

Grupa docelowa: Nauczyciele przedmiotowi, Dyrektorzy

Artykuł

Na to pytanie można odpowiedzieć jednym stwierdzeniem; bo jest dla nich dobre. Szkoła jest miejscem, w którym uczniowie i nauczyciele powinni czuć się dobrze i chętnie razem przebywać, aby się uczyć. Nie zawsze jest to spełnione w stu procentach ale istnieją sposoby pozwalające na osiągnięcie satysfakcjonującego poczucia bezpieczeństwa i harmonijnej koegzystencji dorosłych z uczennicami i uczniami. Ponieważ proces uczenia się jest wymagający, warto wykorzystywać każdą możliwość, aby uczynić go przyjaznym i skutecznym. Jedną z dróg, która do tego prowadzi, jest ocenianie kształtujące

Uczniowie polubili i zaakceptowali uczenie się osadzone na gruncie oceniania kształtującego, ponieważ daje im ono znaczną autonomię, jasne, logiczne, uporządkowane i równocześnie nieograniczające ramy procesu uczenia się, pole do samodzielności myślenia i działania, przyjemność uczenia się we współpracy z innymi. Jak to wszystko jest możliwe?

Ramy uczenia się i uporządkowanie

Każdy lubi wiedzieć po co i jak ma coś robić, aby był z tego pożytek i osobista korzyść. Nasi uczniowie też to lubią. Podobają im się cele i kryteria sukcesu “zaszyfrowane” w obrazie, piktogramie, wklejone do zeszytu, zapisane własnoręcznie, a jeszcze bardziej, gdy mogą je odkrywać lub proponować samodzielnie. Można uchwycić ich zaciekawione spojrzenia, gdy prezentujemy cele, coś, z czego one wynikają lub coś, co ułatwi sformułowanie celów
i kryteriów sukcesu. Uczniowie mówią, że wyobrażenie sobie, czego się nauczą i po czym poznają, że to umieją, pomaga im zauważać postępy i rozwój. “Odhaczanie” w czasie lekcji spełnionych kryteriów sukcesu i zauważenie osiągnięcia celu w podsumowaniu lekcji to powód do satysfakcji i sygnał już to umiem

Wielką korzyścią dla uczniów jest wykonanie zadań ukierunkowanych na cel uczenia się, uporządkowanie każdej lekcji za pomocą kryteriów, które są drogowskazami. Chociaż droga, którą idą uczniowie może być różna, to trzymanie się znaków wprowadza ład pomagający w uczeniu się.

Przewidywalność i bezpieczeństwo

Możliwość przewidzenia tego, co może wydarzyć się podczas lekcji niesie ze sobą równowagę emocjonalną i poczucie bezpieczeństwa. 

Uczniowie, którzy czują wewnętrzny spokój, mogą w pełni zaangażować się w myślenie i działanie podczas lekcji, mogą skupić się na uczeniu się bez zakłóceń, zajmowania pozycji obronnych i unikania. Ocenianie kształtujące zapewnia im ten komfort przez to, że nauczyciel najczęściej już na początku lekcji odkrywa przed uczniami to, co wydarzy się w jej toku: przypomnienie wiedzy dotychczasowej, uświadomienie celu i kryteriów sukcesu, poznanie sposobu pracy, zadania, podsumowanie. 

Nie można pominąć roli, jaką kryteria sukcesu odgrywają w sprawdzianach wiedzy i umiejętności. Nasi uczniowie często postrzegają kryteria jako swoistą listę sprawdzającą, która pomaga im zestawić to, czego się nauczyli z wymaganiami określonymi przez nauczyciela. Osobista refleksja w wyniku pracy z listą sprawdzającą prowadzi do zazwyczaj trafnego przewidywania osiągnięć, ale też podpowiada uczniom, gdzie jest luka w ich wiedzy i co mają uzupełnić. Jeśli nie są w stanie zrobić tego samodzielnie, mogą z konkretnymi pytaniami zwrócić się do nauczyciela, rodzica, koleżanki lub kolegi, którzy będą w stanie im pomóc. 

Zaskoczenie tylko w połączeniu z radością wywołuje zachwyt natomiast, gdy towarzyszy mu smutek lub lęk, przynosi rozczarowanie, a nawet panikę. Dlatego uczniowie są nam wdzięczni za bezpieczeństwo emocjonalne, które zapewniamy im poprzez doceniające, rozwojowe informacje zwrotne ze wskazówkami pomocnymi w opanowaniu nowych umiejętności. Tego samego mogą oczekiwać od swoich koleżanek i kolegów, gdy wzajemnie przekazują w grupie koleżeńskie informacje zwrotne do wykonanej pracy i tym samym mogą się odwzajemnić. Uczniowie są zadowoleni z informacji zwrotnej, ponieważ pozwala im na poprawienie pracy bez konsekwencji otrzymania niezadowalającej oceny i z korzyścią dla uczenia się.

Relacje i zaufanie

Dobre, wspierające relacje w klasie i nasze relacje z uczniami są fundamentem procesu uczenia się. W jaki sposób ocenianie kształtujące działa na korzyść naszych uczniów
w zakresie relacji i zaufania? 

Odpowiedzi jest co najmniej kilka. W ramach oceniania kształtującego: 

Autonomia i wybór

Ocenianie kształtujące jest systemem wspomagającym samoregulację uczniów. Wielu uczniów odkrywa własną ścieżkę do celu i korzysta z oceniania kształtującego w podejmowaniu trafnych, autorskich decyzji związanych z uczeniem się. 

Kiedy komunikujemy uczniom cele, kryteria sukcesu i spójne z nimi zadania np. do wyboru oraz dajemy czas do namysłu, są w stanie podejmować racjonalne decyzje które z zadań chcą wykonać, zaplanować w jaki sposób, z kim, z jakich materiałów skorzystać, jak zaprezentować wyniki swojej pracy. Ile jest tutaj możliwości i jakie pole do samorealizacji! Prawdopodobnie uczniowie wykorzystają znane sobie z wcześniejszych lekcji modele postępowania, przypomną instrukcje, które mogą zastosować lecz jeśli tylko im na to pozwolimy, użyją własnego myślenia, aby opracować nową koncepcję i użyć ją do wykonania zadania. Decydowanie o własnej nauce, dokonywanie wyboru i odkrywanie tego, co nowe sprawia dużą przyjemność i wzmacnia poczucie sprawczości. Ponadto uczniowie lubią wybierać, ponieważ mogą wtedy uczyć się z uwzględnieniem własnych potrzeb i tempa.

Stopnie szkolne (oceny sumujące) pozwalają uczennicom i uczniom zaledwie zorientować się, w jakim miejscu na skali i w porównaniu z innymi jest ich wiedza i umiejętności. Informacja zwrotna daje konkretny obraz tego co już potrafią, a co i w jaki sposób mogą skorygować. Korzystając z informacji zwrotnej nasi uczniowie stopniowo urealniają poziom swoich aspiracji i wiedzą, co mogą zmienić w swoim uczeniu się, aby mogli podjąć się wykonania zadań o wyższym stopniu trudności. Efektem pracy nad takimi zadaniami jest szybszy rozwój i jeszcze większa radość z osobistych dokonań. W przeciwieństwie do ocen, które mogą być instrumentem karania i nagradzania, informacja zwrotna jest lubiana dlatego, że jest szansą na rozwój, niezależnie od wieku uczących się.

Podobne materiały

Podcast

Jak budować relację partnerską w klasie?

W podcaście Dorota Stępniak - nauczycielka z 27-letnim stażem pracy opowiada jak w praktyce budować relacje partnerskie
Zobacz
Publikacja

Relationships in a Project – Handbook and Exercises

Two publications will help with working on the group process in collaboration with students.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

The future of the world is in your...

Jak sprawić, by ludzie zaczęli działać i uwierzyli, że chroniąc naszą planetę, mogą zmienić swoje życie ?
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Scenariusz Chłopak-dziewczyna: równy intelekt

Scenariusz ma na celu zachęcanie dziewcząt do podejmowania wyzwań w ramach nauki przedmiotów ścisłych i przyrodniczych.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Globalne domino. Ćwiczenie

Ćwiczenie ma za zadanie przybliżyć uczniom i uczennicom sylwetki kobiet i mężczyzn działających na rzecz Celów Zrównoważonego
Zobacz
Film lub webinarium

Webinarium Na rzecz sprawiedliwszego świata

Zapraszamy do obejrzenia webinarium, podczas którego porozmawiamy o Celach Zrównoważonego Rozwoju.
Zobacz
Scenariusz lub ćwiczenie

Sprawdzone ćwiczenia na zakończenie roku szkolnego

Te ćwiczenia pomogą Ci w integracji klasy, podsumowaniu roku szkolnego, rozwijaniu kreatywności uczennic i uczniów i budowaniu
Zobacz
Publikacja

Raport z badań: Młodzież na rzecz globalnych wyzwań...

Raport bada świadomość i postawy młodzieży wobec najważniejszych globalnych wyzwań, jak klimat czy obecność uchodźców w Polsce.
Zobacz
Film lub webinarium

Trudne sytuacje w klasie, w której są uczniowie...

Uciekający przed wojną w Ukrainie młodzi ludzie najczęściej dołączają do już istniejących klas. Ich bagaż doświadczeń i
Zobacz
Film lub webinarium

Nauczyciel odporny na kryzys – o budowaniu rezyliencji

W związku z kryzysami, których obecnie doświadczamy, zapytaliśmy nauczycieli i nauczycielki o ich potrzeby.
Zobacz
Film lub webinarium

Jak rozwijać w uczniach chęć i umiejętność samodzielnego...

Umiejętność samodzielnego uczenia się to naprawdę podstawowy zasób potrzebny młodym ludziom zarówno w szkole, jak i poza
Zobacz
Film lub webinarium

Jak radzić sobie z konfliktem w klasie?

W każdej klasie zachodzi proces grupowy. Ma on swoje etapy, tak naturalne jak pory roku w przyrodzie.
Zobacz
Biblioteka materiałów

Chcesz usystematyzować swoją wiedzę z tego obszaru?

Przejdź do sekcji TEMATY